ترس معاصرين خود شهر به شهر و ديار به ديار سفر كرد و كتاب خود را در وسط اهل سنت عرضه نمود ، باشد كه بعدها قدرش را بدانند . اينها يك رشته استنباطات شخصى است كه ايشان در گفتار خود آورده‌اند و اين روش هم در اين مصاحبه و هم در مقدمهء صحيح الكافى و هم در كتاب معرفة الحديث به كار گرفته شده است . و اگر واقعاً بر اين همه نسبت‌ها مدركى معتبر وجود دارد ، متن آنها را با تعيين جلد و صفحه ارائه نمايد » . « 1 » در اين زمينه بايد به عرض خوانندگان برسانم كه تاريخ ، بر دو نوع است : تاريخى صريح و روشن كه همگان از رومى خوانند و تاريخى كه نيازمند تجزيه و تحليل است و محققان از خلال گفته‌ها و نوشته‌ها به دست مىآورند نظير آنچه دربارهء اعتراض قبلى و سيصد هزار حديث شيعه به عرض خوانندگان رسيد ، اينك به نكات زير توجه نماييد : 1 . زادگاه كلينى و يا اصل و تبار او ، كلين است كه از روستاهاى رى محسوب مىشود و لذا مىگويند : كلينى رازى . 2 . تحصيلات او عموماً در قم صورت گرفته است ، جز اندكى در كوفه و اطراف آن نينوا كه محضر حميد بن زياد را درك كرده است . گواه اين مدعا اساتيد و مشايخ او مىباشند كه اكثر ساكن قم بوده‌اند . محمد بن يحيى العطار اشعرى قمى كه 3114 نوبت در صدر سند واقع شده است . ابو على اشعرى قمى كه 840 نوبت در صدر سند قرار گرفته است . ابو عبداللَّه اشعرى قمى كه 663 نوبت در صدر سند قرار گرفته است . على بن ابراهيم قمى كه 4957 نوبت در صدر سند قرار گرفته است . مرحوم كلينى ده هزار حديث كافى را از اين مشايخ روايت مىكند ، به اضافهء دو هزار حديث ديگر كه در صدر سند آنها مىگويد : « عدة من اصحابنا » و منظورش همين مشايخ قم بوده‌اند . از مشايخ ديگرى هم روايت مىكند كه ساكن قم بوده‌اند و شخصيت معروفى ندارند . از اين جا استنباط

--> ( 1 ) . كيهان فرهنگى ، ص 35 ، ستون 2 .